Botoks nedir?
Botox aslında botulinum toksin tip A içeren bir ürünün ticari adıdır. Botulinum toksin, enjekte edildiği kasta geçici bir gevşeme oluşturan saflaştırılmış bir proteindir. Günlük dilde «botoks» kelimesi bu gruptaki bütün ürünleri anlatmak için kullanılır. Amerikan Plastik Cerrahlar Derneği (ASPS), farklı firmaların ürettiği birkaç botulinum toksin ürünü olduğunu belirtmektedir.
Protein, sinirden kasa giden ve kasılmayı başlatan sinyali durdurur. Kas eskisi kadar güçlü kasılamayınca üzerindeki deri aynı çizgiden kıvrılmaz; mimik çizgileri belirginliğini yitirir. Bu etki kalıcı değildir; sinir iletimi izleyen aylarda kademeli olarak geri gelir.
Botulinum toksin reçeteyle kullanılan bir ilaçtır. Yüz anatomisine hâkim bir hekim tarafından uygulanması gerekir. Markaların birimleri birbirine çevrilemediği için doz her seferinde kullanılan ürüne göre hesaplanır.
Botoks hangi bölgelere uygulanabilir?
Botulinum toksinin en çok işe yaradığı çizgiler dinamik çizgilerdir: kaş çatarken, kaş kaldırırken ya da gülerken beliren çizgiler.
| Uygulama yeri | Hedeflenen sorun | Nasıl uygulanır |
|---|---|---|
| Kaş arası (glabella) | İki kaş arasında dikey uzanan «11» çizgileri | Kaşı çatan kaslara düşük dozlar |
| Alın | Kaş kaldırıldığında beliren yatay çizgiler | Kaşın yerini korumak için ölçülü ve özenle yerleştirilen dozlar |
| Kaz ayağı | Göz dış köşesinden yelpaze gibi açılan çizgiler | Çoğunlukla her iki yanda üç nokta |
| Çene kasları (masseter) | Güçlü çiğneme kaslarına bağlı köşeli alt yüz, diş sıkma | Her iki yanda masseter kasına enjeksiyon |
| Koltuk altı | Aşırı terleme (hiperhidroz) | Deriye çok sayıda küçük enjeksiyon |
Yüz hareketsizken de görülen çizgiler ve hacim azalmasına bağlı çukurlar ise çoğunlukla dolgu uygulamaları ile ya da birkaç yöntemin birlikte kullanılmasıyla ele alınır. İncelmiş ve kırışık dokulu ciltte biyolojik lifting aşısı veya yüz mezoterapisi gibi uygulamalar daha uygun olabilir.
Botoks bana uygun mu?
| Çoğunlukla uygun | Ertelemek ya da başka bir yöntem düşünmek gereken durum |
|---|---|
| Alında, kaş arasında ya da göz çevresinde mimik çizgileri olanlar | Çizgilerin hacim kaybından kaynaklanan derin kıvrım ya da çukur olması |
| Doğal bir hafiflemeyi bekleyen sağlıklı yetişkinler | Gebelik ya da emzirme dönemi |
| Büyük çiğneme kaslarına bağlı köşeli çene hattı ya da diş sıkma yakınması olanlar | Myastenia gravis veya başka bir sinir-kas hastalığı |
| Ter önleyici ürünlerle geçmeyen koltuk altı terlemesi olanlar | Uygulama bölgesinde enfeksiyon ya da iltihap |
| İyileşme süresi istemeyen bir işlem arayanlar | Botulinum toksine ya da ürünün içeriğine bilinen alerji |
Bazı ilaç ve besin takviyeleri morarmayı kolaylaştırır; birkaç ilaç da botulinum toksinle etkileşime girebilir. Kan sulandırıcılar ve son dönemde kullandığınız antibiyotikler dahil, kullandığınız her ürünü Dr. Yazır'a bildirmeniz gerekir.
Uygulama nasıl yapılır?
- Değerlendirme. Op. Dr. Mustafa Yazır yüzünüzü hem dinlenirken hem de mimik yaparken inceler; kaşınızın konumuna, göz kapaklarınıza ve iki taraf arasındaki farklara bakar, sizden ne beklediğinizi dinler.
- Planlama. Enjeksiyon noktaları ve dozlar kas yapınıza göre işaretlenir. Bu adım en çok alında önemlidir. Üç farklı alın enjeksiyon şemasını karşılaştıran randomize bir çalışmada, her şemanın alın çizgilerini ve kaş konumunu farklı biçimde etkilediği; noktalar daha yukarıya yerleştirildiğinde kaşta ağırlaşma ve düşmenin daha az görüldüğü bildirilmiştir.
- Enjeksiyon. Deri temizlendikten sonra oldukça ince bir iğneyle küçük miktarlar verilir. Bütün uygulama çoğunlukla 15 ile 20 dakika sürer.
- Sonrasında dikkat edilecekler. Günlük işlerinize aynı gün dönebilirsiniz. Genellikle birkaç saat başınızı dik tutmanız, uygulama yerini ovmamanız ve masaj yapmamanız, günün geri kalanında da ağır egzersiz, sauna ve yüz bakımından uzak durmanız önerilir.
Nasıl bir sonuç beklenebilir?
Değişiklik çoğunlukla 2 ile 5 gün arasında başlar ve iki hafta kadar artmaya devam eder.
- Kaş arası çizgileri: Dokuz randomize kontrollü çalışmanın birleştirildiği bir meta-analizde, botulinum toksin verilen grupta plasebo grubuna göre düzelme görülen kişi sayısı anlamlı biçimde daha fazla bulunmuş; yan etkiler açısından iki grup arasında belirgin bir fark çıkmamıştır.
- Kaz ayağı çizgileri: Toplam 1.362 kişinin katıldığı iki faz 3 çalışmada, 30. günde plaseboya göre anlamlı ölçüde daha belirgin bir düzelme saptanmıştır.
Yüz bölgesinde etki çoğunlukla 3 ile 4 ay, bazen daha uzun sürer. Kaslar yeniden çalışmaya başladığında çizgiler bir anda değil, kademeli olarak geri gelir. Pek çok kişi uygulamayı yılda iki ya da üç kez yaptırır; önceki etki sona ermeden yenilemeye gerek yoktur.
İyileşme süreci nasıldır?
| Zaman | Olağan seyir |
|---|---|
| İlk birkaç saat | İğne noktalarında kısa sürede inen küçük kabarıklıklar ve kızarıklık |
| 1.–3. gün | Görünür bir değişiklik henüz yoktur; hafif baş ağrısı ya da küçük bir morluk olabilir |
| 2.–5. gün | Kaslar gevşemeye, çizgiler hafiflemeye başlar |
| İkinci hafta | Etki en belirgin halindedir; kontrol yüz yüze ya da gönderilen fotoğraflar üzerinden yapılır |
| 3.–4. ay | Etki yavaşça azalır; yeni uygulama planlanabilir |
Tedavi süreci nasıl planlanır?
Botoks bir iyileşme dönemi gerektirmediği için bütün süreç çoğunlukla tek günde tamamlanır:
| Gün | Yapılacaklar |
|---|---|
| 1. gün | Muayene ve uygun bulunursa uygulama |
| 2. gün | Olağan günlük yaşam; ilk gün sauna ve ağır egzersizden kaçınılır |
| 2. günden sonra | Başka şehirden gelenler dönebilir; ikinci haftada fotoğrafla kontrol |
Dolgu ya da başka bir yüz uygulaması da düşünülüyorsa çoğu zaman aynı ziyarette planlanabilir. Ön görüşme için önceden fotoğraf gönderebilirsiniz; uygulama planı yüz yüze muayenede kesinleşir.
Botoks çene hattını inceltebilir veya diş sıkmaya yardımcı olabilir mi?
Çiğneme kaslarının büyük olması (masseter hipertrofisi) alt yüzün köşeli görünmesine yol açabilir. Bu kasa botulinum toksin verildiğinde kas gevşer, izleyen haftalarda hacmi azalabilir ve çene hattı yumuşayabilir. Diş sıkan bazı kişiler de uygulamadan sonra çenelerinde daha az gerginlik hissettiklerini anlatır.
Bu alandaki kanıt düzeyini açıkça belirtmek gerekir. İyi huylu masseter hipertrofisinde botulinum toksin kullanımını araştıran bir Cochrane derlemesi, ölçütlerini karşılayan iyi tasarlanmış bir kontrollü çalışma bulamamış ve daha kaliteli araştırmalara gereksinim olduğunu vurgulamıştır. Uygulama yaygın olarak yapılmaktadır ve cerrahiye göre genellikle daha az girişimsel sayılır; yine de sonuç ve etkinin süresi kişiden kişiye farklıdır.
Dr. Yazır, uygulama önermeden önce alt yüzünüzün geniş görünmesinin kastan mı, kemik yapıdan mı yoksa yağ dokusundan mı kaynaklandığını değerlendirir. Yağa bağlı yuvarlak ve yumuşak bir alt yüzde gıdı lipolizi ya da çene dolgusu daha uygun bir seçenek olabilir.
Botoks aşırı terlemeye yardımcı olur mu?
Olabilir. Botulinum toksin, ter bezlerini çalıştıran sinir sinyalini durdurarak uygulandığı bölgede terlemeyi bir süre için azaltır. Ağır koltuk altı terlemesi olan 145 kişiyle yapılan randomize ve plasebo kontrollü bir çalışmada, ter miktarı uygulamadan iki hafta sonra dakikada ortalama 192 mg'dan 24 mg'a inmiş ve 24. haftada hâlâ başlangıç değerinin belirgin biçimde altında kalmıştır.
Amerikan Dermatoloji Akademisi (AAD), çoğu kişinin terlemedeki azalmayı 7 ile 10 gün içinde fark ettiğini; koltuk altı ve ellerde etkinin çoğunlukla 3 ile 10 ay sürdüğünü bildirmektedir. Bu uygulama çoğunlukla ter önleyici ürünler yeterli olmadığında gündeme gelir.
Botulinum toksin kronik migren gibi bazı hastalıkların tedavisinde de kullanılır. Bu tedaviler nöroloji uzmanlarınca planlanır ve bu sayfanın konusu değildir.
Botoksun riskleri nelerdir?
Estetik amaçlı botulinum toksin geniş hasta gruplarında araştırılmıştır. Toplam 8.787 kişinin yer aldığı 35 klinik çalışmayı inceleyen bir sistematik derleme, kısa dönem güvenlilik verilerini doğrulamıştır. Bu derlemede bildirilen yan etkiler:
| Uygulama bölgesi | Yan etki | Sıklık |
|---|---|---|
| Üst yüz | Göz kapağında düşme | %2,5 |
| Üst yüz | Kaşta düşme | %3,1 |
| Üst yüz | Kuruluk gibi gözle ilgili duyumlar | %3 |
| Alt yüz | Dudakta geçici asimetri ya da dengesizlik | %6,9 |
Bu yan etkilerin tamamı kendiliğinden geçmiştir. Kaz ayağı çalışmalarında yüz kişiden en az birinde görülen tek yan etki hafif göz kapağı şişliği (%1) olmuştur.
Karşılaşılabilecek yan etkiler:
- İğne noktalarında kızarıklık, şişlik, hassasiyet ya da küçük bir morluk
- İlk günlerde hafif baş ağrısı
- Kaşta ağırlık hissi ya da düşme, üst göz kapağında düşüklük
- İki taraf arasında dengesiz etki; çoğunlukla kontrolde düzeltilebilir
- Göz ya da ağız çevresindeki uygulamalardan sonra göz kuruluğu veya gülümsemede değişiklik
- Alerjik reaksiyon (seyrek)
Ürünlerin kullanma talimatlarında, çok seyrek olarak etkinin uygulama yerinin dışına yayılabileceği ve yutma, konuşma ya da solunumda güçlüğe neden olabileceği de belirtilir. Bu yakınmalardan birini fark ederseniz vakit kaybetmeden tıbbi yardım almanız gerekir.
Uygulamanın etkisi geçici olduğundan yan etkilerin büyük kısmı da geçicidir. Ölçülü doz, doğru enjeksiyon noktası ve yüz kaslarının iyi tanınması bu riskleri azaltmanın temel yollarıdır.
Uygulayan hekimin uzmanlık alanı neden önemlidir?
Alın, kaş arası ve göz çevresindeki deriyi birbirine karşı çalışan birkaç küçük kas hareket ettirir. Bu kaslardan biri diğerleri hesaba katılmadan gevşetilirse kaş aşağı inebilir ya da gözün biçimi değişebilir. Dr. Yazır Kulak Burun Boğaz uzmanıdır; kaş kaldırma ve göz kapağı ameliyatları da çalıştığı alanlar arasındadır. Doz planlanırken üst yüz kaslarının birbiriyle ilişkisi göz önünde tutulur; amaç çizgileri hafifletirken doğal mimiklerin korunmasıdır.